ศึกษาความเป็นไปได้ของการออกแบบผลิตภัณฑ์จากวัสดุที่ไม่ใช้แล้วด้วยกระบวนการ Upcycle

งานวิจัยนี้มุ่งศึกษาการนำวัสดุเหลือใช้จากสถานประกอบการอุตสาหกรรมเสาเข็มไมโครไพล์มาเพิ่มมูลค่าด้วยกระบวนการออกแบบ Upcycle ภายใต้แนวคิดนวัตกรรมเชิงสร้างสรรค์และการใช้ทรัพยากรให้คุ้มค่า (3Rs) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประเภทและศักยภาพของวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว พัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์เครื่องใช้และของตกแต่งที่มีเอกลักษณ์โดดเด่น ภายใต้เงื่อนไขด้านเทคโนโลยีและความสามารถของช่างฝีมือในสถานประกอบการ ผลงานเกิดจากความร่วมมือระหว่างสถานประกอบการ ช่างโลหะ และชุมชนผู้ใช้ผลิตภัณฑ์ ซึ่งนำไปสู่การพัฒนาต้นแบบผลิตภัณฑ์ที่มีความเป็นไปได้ในเชิงพาณิชย์ นอกจากนี้ยังเป็นการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการออกแบบจากสถาบันการศึกษาสู่ภาคอุตสาหกรรม อันเป็นแนวทางสำหรับผู้ประกอบการ นักออกแบบ และ Start-up ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากวัสดุเหลือใช้อย่างสร้างสรรค์และยั่งยืน

ประเทศไทยได้เข้าสู่การเป็นประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (AEC) ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2558 ซึ่งหมายถึงการเปิดเสรีทางการค้า การบริการ การลงทุน การเงิน และแรงงานฝีมือกับอีก 9 ประเทศสมาชิกอาเซียน ตามพันธกรณีที่ได้ทำไว้ร่วมกันในการรวมกลุ่มความร่วมมือทางเศรษฐกิจ โดยมีเป้าหมายให้อาเซียนเป็นตลาดและฐานการผลิตเดียวกัน ซึ่งการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวอาจส่งผลกระทบต่อภาคอุตสาหกรรมการค้าและบริการของไทยได้ ปัจจุบันมีผู้ประกอบการที่ผลิตสินค้าหลากหลายจำนวนมาก ทั้งสินค้าเกษตรแปรรูปและสินค้าอุตสาหกรรม ซึ่งส่วนมากเป็นผู้ประกอบการและวิสาหกิจชุมชนที่ได้รับการขึ้นทะเบียนจากภาครัฐ จากการศึกษาการดำเนินกิจการของสถานประกอบการอุตสาหกรรม พบว่ามีวัสดุสะอาดที่เหลือจากกระบวนการผลิตจำนวนมากในแต่ละวัน ซึ่งต้องใช้ทุนในการจัดการและต้องบริหารพื้นที่จัดเก็บอย่างเป็นระบบ ดังนั้น เพื่อเพิ่มศักยภาพในการแข่งขันให้กับผู้ประกอบการ สร้างโอกาสทางการค้าและการลงทุน และแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นรูปธรรม งานวิจัยนี้จึงมุ่งนำวัสดุเหลือใช้ที่มีศักยภาพจากกระบวนการผลิตมาสร้างมูลค่าเพิ่มด้วยการออกแบบให้เกิดเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ภายใต้แนวคิดนวัตกรรมเชิงสร้างสรรค์ โดยเฉพาะกระบวนการ Upcycle ซึ่งผู้เชี่ยวชาญได้ให้คำจำกัดความว่า "เป็นการนำวัสดุที่ไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้แล้วมาทำให้มีมูลค่าหรือใช้ได้ดีกว่าเดิม" กล่าวคือการนำวัสดุที่ผ่านการใช้งานแล้วมาพัฒนาให้มีคุณภาพและมูลค่าสูงขึ้น ทั้งนี้ได้มีการนำแนวคิดการใช้ทรัพยากรให้คุ้มค่า (3Rs) ร่วมกับเทคโนโลยีสะอาด (Clean Technology) มาใช้เป็นกรอบในการจัดการของเสียในสถานประกอบการอุตสาหกรรม โดยแนวคิด 3Rs ประกอบด้วย การลดการใช้ (Reduce) การนำกลับมาใช้ซ้ำ (Reuse) และการนำไปแปรรูปแล้วนำกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ (Recycle) ซึ่งกระทรวงอุตสาหกรรมได้ส่งเสริมให้สถานประกอบการนำแนวคิดดังกล่าวไปใช้ภายใต้นโยบายการพัฒนาอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ (Eco-Industry) เพื่อให้เกิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าและลดของเสียจากกระบวนการผลิตอย่างมีประสิทธิภาพ (สำนักบริหารจัดการกากอุตสาหกรรม กรมโรงงานอุตสาหกรรม, 2555) จากการสำรวจขั้นต้นพบวัสดุเหลือใช้ที่มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ได้ จึงได้เกิดโครงการทดลองต้นแบบเพื่อทดสอบสมมติฐานเกี่ยวกับการใช้กระบวนการออกแบบในการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์และเพิ่มศักยภาพผู้ประกอบการในการเข้าสู่ตลาดสินค้าใหม่ โครงการนี้ยังเป็นการถ่ายทอดองค์ความรู้จากสถาบันการศึกษาสู่การประยุกต์ใช้จริงในภาคอุตสาหกรรม และสามารถนำไปใช้เป็นแนวทางหรือคู่มือสำหรับผู้ประกอบการ Start-up นักออกแบบ นักศึกษา และผู้สนใจงานออกแบบ Upcycle เพื่อพิจารณาพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสมกับอุตสาหกรรมของตน และนำองค์ความรู้ไปประยุกต์ใช้กับงานออกแบบได้อย่างหลากหลายและยั่งยืนต่อไป